Relacions veïnals i convivència en un entorn turístic superdivers: Teulada en perspectiva (2003-2023)
DOI:
https://doi.org/10.14198/DISJUNTIVA2026.7.1.11Paraules clau:
migracions, convivialitat, turisme, gentrificació, superdiversitatResum
Aquest article analitza les relacions veïnals i la convivència en el municipi de Teulada (Alacant) entre 2003 i 2023, en un context marcat per la superdiversitat derivada de fluxos migratoris intraeuropeus i extracomunitaris. A través d’una metodologia mixta que combina anàlisi estadística, observació participant i entrevistes semidirigides, s’examinen les dinàmiques sociourbanes i els processos d’inserció social en un entorn caracteritzat per la coexistència de tres grans grups: població autòctona, immigració laboral i migració privilegiada. L’estudi revela una convivència pacífica però segmentada, amb escassa interacció intercultural significativa. Les relacions socials s’estructuren majoritàriament al voltant de vincles intragrupals (bonding), tot i que s’identifiquen alguns espais de contacte feble (bridging) i, en menor mesura, connexions intergrupals més profundes (linking), especialment en contextos festius o educatius. La segregació espacial, lingüística i econòmica, juntament amb l’ orientació turística del municipi, reforça la sociabilitat autocentrada i limita els processos d’inserció. L’article també aborda el paper del comerç, la renda i la mobilitat com a factors que condicionen la convivència, així com l’impacte d’esdeveniments externs com la crisi de 2008, el Brexit i la pandèmia de COVID-19. Es conclou que la convivència a Teulada pot qualificar-se de convivial, en tant que es basa en el reconeixement mutu sense conflictes oberts, però amb escassa interacció intercultural, sostinguda per un model economicofinancer que afavoreix l’estabilitat social a costa de la fragmentació comunitària.`
Finançament
I+D+i PID2021-124346OB-I00, “Participación, relaciones vecinales y convivencia en barrios multiculturales en pandemia. Un análisis comparativo”, finançat per MICIU/ AEI/10.13039/501100011033/ i per FEDER Una manera de hacer Europa.Referències
Ajuntament de Teulada (2022). Mapa del comercio de proximidad. Generalitat Valenciana. https://teulada.comercioscomunitatvalenciana.com/va/mapa/index
Amit, V. (2011). Structures and dispositions of Travel and Movement. In V. Amit (ed.), Going First Class? New Approaches to Privileged Travel and Movement (pp. 1-14). Berghahn Books
Barwick, C. (2022). Labour or lifestyle? Understanding urban incorporation of European middling migrants. Global Networks, 22(3): 466-482. https://doi.org/10.1111/glob.12363
Bateson, G. (1935). Culture Contact and Schismogenesis. Man, 35 (198-199), 178-183.
Benson, M., i O’Reilly, K. (2009). Migration and the search for a better way of life: A critical exploration of lifestyle migration. The Sociological Review, 57(4), 608–625. https://doi.org/10.1111/j.1467-954X.2009.01864.x
Betty, C. y Cahill, M. (1998). Consideraciones sociales y sanitarias sobre los inmigrantes británicos mayores en España, en particular los de la Costa del Sol. Migraciones, 3, 83-115.
Bolufer, V. (2025). Apuñalamiento en Teulada: un hombre herido tras una discusión en un bar. Teulada Moraira Digital. https://teuladamorairadigital.es/art/15372/apunalamiento-en-teulada-un-hombre-herido-tras-una-discusion-en-un-bar
Bruyèl-Olmedo, A. y Juan-Garau, M. (2015) Minority languages in the linguistic landscape of tourism: the case of Catalan in Mallorca. Journal of Multilingual and Multicultural Development, 36(6), 598-619. https://doi.org/10.1080/01434632.2014.979832
Campo, A.M. (2023). De la pasa al ladrillo: el caso del Parque Natural del Montgó. Museu Valencià d’Etnologia.
Castilla-Polo, A., Huete-Nieves, R., Mantecón, A. y Rosa-Jiménez, Carlos (2023). Explaining the complexity in the tourism-migration conceptual framework. Current Issues in Tourism, 26(3), 358-379. https://doi.org/10.1080/13683500.2022.2084717
Craston, S. y Duplan, K. (2023). Infrastructures of migration and the ordering of privilege in mobility. Migration Studies, 11(2), 330-348. https://doi.org/10.1093/migration/mnad001
Dirección General del Catastro (2024). Estadísticas catastrales. Ministerio de Hacienda. https://www.catastro.meh.es/esp/estadistica_12.asp
Dixon, L. (2021). Gender, Sexuality and National Identity in the Lives of British Lifestyle Migrants in Spain. Chasing the Rainbow. Routledge.
Duplan, K. y Craston, S. (2023). Towards geographies of privileged migration: An intersectional Perspective. Progress in Human Geography. 47(2), 333-347. https://doi.org/ 10.1177/03091325231156927
Durán, R. (2018). International retirees at the polls: Spanish local elections 2015. Revista de Investigaciones Políticas y Sociológicas, 17(1), 27-54. https://doi.org/10.15304/rips.17.1.4444
Esquembre, J. (1999). Moraira aparca su separación de Teulada tras el triunfo electoral. El País. https://elpais.com/diario/1999/06/16/cvalenciana/929560682_850215.html
Favell, A. (2011). Eurostars and Eurocities: Free movement and mobility in an integrating Europe. Wiley.
García, S. (2019). Una agresión y una posterior pelea multitudinaria obligan a suspender la fiesta del Mig Any de Quintades en Teulada. La Marina Plaza, https://lamarinaplaza.com/2019/11/24/una-agresion-y-una-posterior-pelea-multitudinaria-obligan-a-suspender-la-fiesta-del-mig-any-de-quintades-en-teulada/
Gaviria, M. (1976). El turismo de invierno y el asentamiento de extranjeros en la provincia de Alicante. Diputación Provincial de Alicante.
Gilroy, P. (2004). After Empire: Multiculture or Postcolonial Melancholia. Routledge.
Giner-Monfort, J., Hall, K., i Betty, C. (2016). Back to Brit: retired British migrants returning from Spain. Journal of ethnic and migration studies, 42(5), 797-815. https://doi.org/10.1080/1369183X.2015.1100068
Giner-Monfort, J., i Simó, C. (2019). La intersección del turismo y la migración de población extranjera en la Marina Alta (Alacant). En A. Álvarez-Sousa, A., A. Mantecón i I. Puertas-Cañaveral (eds), Sociología del turismo (pp. 271-298). Centro de Investigaciones Sociológicas.
Giner-Monfort, J. i Hall, K. (2024). Older British migrants in Spain: Return patterns and intentions post-Brexit. Population, space and place, 30(1), e2730. https://doi.org/10.1002/psp.2730
Glick Schiller, N., i Çağlar, A. (2016). Displacement, emplacement and migrant newcomers: Rethinking urban sociabilities within multiscalar power. Identities, 23(1), 17-34.
Gómez, P., Pérez, Y. y Torres, F. (2024). Dinámicas de sociabilidad y tejido comercial: una comparación entre contextos locales multiculturales. Migraciones, 62: 1-21. https://doi.org/10.14422/mig.2024.012
González-Ferrer, A. y Moreno-Fuentes, F. J. (2017). Back to the suitcase? Emigration during the great recession in Spain. South European Society and Politics, 22(4), 447-471. https://doi.org/10.1080/13608746.2017.1413051
Hall, K., Betty, C., i Giner-Monfort, J. (2017). To stay or to go?: The motivations and experiences of older British returnees from Spain. En Z. Vathi y R. King (eds), Return Migration and Psychosocial Wellbeing (pp. 221-239). Routledge.
Hall, K. (2023). Care precarity among older British migrants in Spain. Ageing & Society, 43(8), 1915-1933. https://doi.org/10.1017/S0144686X21001392
Hayes, M. (2018). Gringolandia: Lifestyle Migration Under Late Capitalism. University of Minnesota Press.
Holmes, J. (2005). When small talk is a big deal: Sociolinguistic challenges in the workplace. En Michael H. Long (ed.) Second language needs análisis (pp. 344- 371). Cambridge University Press.
Huete, R., i Mantecón, A. (2009). Los límites entre el turismo y la migración residencial. Una tipología. Papers, 95(3), 781–801.
Huete, R. y Mantecón, A. (2012). La participación política de los residentes británicos y alemanes en España: el caso de San Miguel de Salinas, Alicante. Revista de Geografía Norte Grande, 51, 81-93.
Huete, R., Mantecón, A., i Estévez, J. (2013). Challenges in lifestyle migration research: Reflections and findings about the Spanish crisis. Mobilities, 8(3), 331-348.
Institut Valencià d’Estadística (2024). Fitxes municipals- Edició 2023. Generalitat Valenciana, https://pegv.gva.es/va/fichas
Iturraspe, A. y Miralles, J. (2004). “Opinions i actituds envers el català dels estrangers d’origen europeu residents al Pla de Mallorca”. Treballs de Sociolingüística Catalana 18, 143-157.
Jover, J. y Díaz-Parra, I. (2022). Who is the city for? Overtourism, lifestyle migration and social sustainability, Tourism Geographies, 24(1), 9-32. https://doi.org/10.1080/14616688.2020.1713878
Jurdao, F. y Sánchez, M. (1990). España, asilo de Europa, Planeta.
Keans, A. y Parkinson, M. (2001). The significance of Neighbourhood. Urban Studies, 38(12): 2103-2110. https://doi.org/10.1080/00420980120087063
Korpela, M. (2020). Searching for a countercultural life abroad: Neo-nomadism, lifestyle mobility or bohemian lifestyle migration?, Journal of Ethnic and Migration Studies, 46(15): 3352-3369. https://doi.org/10.1080/1369183X.2019.1569505
La Marina Plaza (2024). Teulada-Moraira: el municipio de Alicante más caro para vivir, de los más pobres en renta y sin apenas casas para alquilar. La Marina Plaza. https://lamarinaplaza.com/2024/04/23/teulada-moraira-el-municipio-de-alicante-mas-caro-para-vivir-de-los-mas-pobres-en-renta-y-sin-apenas-casas-para-alquilar/
Lundström, C. (2014). White Migrations: Gender, Whiteness and Privilege in Transnational Migration. Palgrave Macmillan.
Mancinelli, F. y Germann, J. (2024) Moving with and against the state: digital nomads and frictional mobility regimes, Mobilities, 19(2), 189-207. https://doi.org/10.1080/17450101.2023.2209825
Mantecón, A. (2017). El turismo residencial no existe. Revisión de un concepto y crítica de su función ideológica. Cuadernos de Turismo, 40, 405-422.
Montiel, C. (1990). Desarrollo turístico, promoción inmobiliaria y degradación medioambiental en el muncipio de Benitachell (comarca de la Marina). Investigaciones Geográficas, 8: 113-129.
Oliver, C. (2011). Imagined Communitas: Older Migrants and Aspirational Mobility. In V. Amit (ed.), Going First Class? New Approaches to Privileged Travel and Movement (pp. 126-143). Berghahn Books.
Osbaldiston N. (2014). Beyond ahistoricity and mobilities in lifestyle migration research. En M. Benson y N. Osbaldiston (eds.), Understanding Lifestyle Migration: Theoretical Approaches to Migration and the Quest for a Better Way of Life (pp. 163–187). Palgrave Macmillan.
Pack, S. (2006). Tourism and dictatorship: Europe’s peaceful invasion of Franco’s Spain. Springer.
Padilla, A. (2016). La fiesta del «mig any» de Teulada acaba con disturbios y una furgoneta incendiada. Levante-EMV, https://www.levante-emv.com/marina/2016/11/30/fiesta-mig-any-teulada-acaba-12302199.html
Park, D. B., Nunkoo, R., i Yoon, Y. S. (2015). Rural residents’ attitudes to tourism and the moderating effects of social capital. Tourism Geographies, 17(1), 112–133. https://doi.org/10.1080/14616688.2014.959993
Phillimore, J., Bradby, H., Knecht, M., Pradilla, B. y Pemberton S. (2019). Bricolage as conceptual tool for understanding access to healthcare in superdiverse populations. Social Theory and Health 17, 231–252. https://doi.org/10.1057/s41285-018-0075-4
Piñeiro, M. (2006). Los convenios hispano-norteamericanos de 1953. Historia Actual Online, 11, 175-182. https://doi.org/10.36132/hao.v0i11.177
Pratsinakis, M., Hatziprokopiou, P., Labrianidis, L. y Vogiatzis, N. (2017). Living together in multi-ethnic cities: People of migrant background, their interethnic friendships and the neighbourhood. Urban Studies, 54(1), 102-118. https://doi.org/10.1177/0042098015615756
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon and Schuster.
Rodríguez, V. Lardiés, R. y Rodríguez, P. (2010). La migración y el registro de los jubilados europeos en España. Ari, 20/2010.
Santos, J.M. (2024). Benidorm’s linguistic landscape: unveiling the multifaceted tapestry of urban expression. International Journal of Multilingualism. https://doi.org/10.1080/14790718.2024.2412064
Schinkel, W. (2018). Against ‘immigrant integration’: for an end to neocolonial knowledge production. Comparative Migration Studies, 6, 31. https://doi.org/10.1186/s40878-018-0095-1
Simó, C. y Herzog, B. (2005). El asociacionismo de los residentes europeos en la Comunidad Valenciana. En T. Mazón y A. Aledo (eds.), Turismo residencial y cambio social: Nuevas perspectivas teóricas y empíricas (pp. 427-454). Universitat d’Alacant.
Simó, C., Jabbaz, M., Torres, F., Giner, J., i Herzog, B. (2005). Asociacionismo y población extranjera en la Comunidad Valenciana. Cuadernos electrónicos de filosofía del derecho, 12, 1-57.
Simó, C. i Giner, J. (2012). Un peu dins, un peu fora: la immigració de residents europeus al municipi de Teulada. Universitat de València.
Simó, C., Herzog, B., y Fleerackers, J. (2013). Forms of social capital among European retirement migrants in the Valencian Community. Migraciones internacionales, 7(1), 131-163.
Torres, F. y Gómez-Crespo, P. (2024). Relaciones vecinales, gentrificación y turistificación en barrios multiculturales centrales: reflexiones a partir de Russafa (Valencia) y Lavapiés (Madrid). Migraciones, 62, 1-21. https://doi.org/ 10.14422/mig.2024.024
Vertovec, S. (2007). Super-diversity and its implications. Ethnic and Racial Studies, 30(6), 1024–1054. https://doi.org/10.1080/01419870701599465
Wessendorf, S., i Phillimore, J. (2019). New migrants’ social integration, embedding and emplacement in superdiverse contexts. Sociology, 53(1), 123-138.
Witte, N., Ette, A. y Sander, N. (2024). How do global crises affect privileged migrants? Return migration of German emigrants one year into the Covid-19 pandemic. Journal of Ethnic and Migration Studies, 50(10): 2551-2573, https://doi.org/10.1080/1369183X.2023.2245570
Descàrregues
Publicades
Com citar
Número
Secció
Llicència
Drets d'autor (c) 2026 Jordi Giner Monfort

Aquesta obra està sota una llicència internacional Creative Commons Reconeixement-NoComercial-CompartirIgual 4.0.
